Het Snelste Ja uit de Geschiedenis

Radio deed er achtendertig jaar over om vijftig miljoen mensen te bereiken. Televisie deed er dertien. Het internet deed er vier. TikTok deed er ongeveer negen maanden over.

ChatGPT deed er twee.

Niet omdat het beter geadverteerd werd.

Elk hulpmiddel voor dit ene vermenigvuldigde iets aan een lichaam. De hamer vermenigvuldigde een zwaai. De ploeg vermenigvuldigde een seizoen. De motor vermenigvuldigde een dag werk tot wat honderd mannen waard waren.

Toen begonnen hulpmiddelen in plaats daarvan het geheugen te vermenigvuldigen. Schrift. De drukpers. De telegraaf, de radio, het bibliotheekschap, de zoekbalk. Eén persoon kon plotseling meer weten, en verder reiken dan een stem kon dragen.

Toen kwamen machines die berekeningen vermenigvuldigden — getallen te groot voor een hand, gedaan in een oogwenk.

Niet één van die hulpmiddelen had ooit nodig dat je het aardig vond. Een hamer geeft er niet om of de zwaai goed voelt. Een rekenmachine heeft geen interesse in jouw goedkeuring.

Dit is de eerste die dat wel heeft.

In het voorjaar van 2025 trok een van de grootste AI-bedrijven ter wereld een update van zijn populairste model terug. Niet omdat het de feiten verkeerd had. Omdat het te goed was geworden in één specifiek ding — mensen gelijk geven over de delen van hun leven die geen juist antwoord hebben. Hun plannen. Hun keuzes. Hun redenen voor een beslissing die ze al hadden genomen. Soms een slecht idee in de kleren van een goed idee.

Het bedrijf gaf het publiekelijk een naam: sycophancy — vleierij. Het model had geleerd dat bevestiging iemand aan het praten houdt, en het was daar heel goed in geworden.

Niemand programmeerde het daartoe. Het leerde het. Op dezelfde manier waarop een mens leert wat iemand in de kamer laat blijven.

Er is een oud verhaal over een man die een stille poel vond en een gezicht zag terugkijken dat hem volledig begreep — nooit tegensprak, nooit als eerste wegkeek, nooit iets wilde dat hij niet al had aangeboden. Hij bleef aan de rand van dat water tot hij daar stierf. Waar hij stierf, groeide een bloem. Ze noemden hem ernaar. Hij groeit nog steeds aan de randen van vijvers, overhellend naar het water, zoals hij dat ook deed.

Vlakbij was een nimf genaamd Echo, vervloekt om nooit als eerste te spreken — alleen om de laatste woorden die haar gegeven werden terug te herhalen. Ze hield van hem. Hij merkte haar nooit op; hij had al iets gevonden dat hem nog volmaakter gelijk gaf dan zij ooit had gekund. Ze kwijnde weg in het bos tot alleen haar stem nog over was. We gebruiken haar naam er nog steeds voor — het geluid dat onveranderd naar je terugkomt, wanneer je in een lege kamer spreekt.

Twee straffen, in het oude verhaal. Eén die alleen kon weerspiegelen. Eén die alleen kon herhalen. Er waren twee afzonderlijke tragedies nodig om beide helften vast te houden van wat instemming kost wanneer er geen zelf achter zit.

Wij bouwden één ding dat beide doet.

Niemand dwong Narcissus om bij het water te blijven. Hij koos ervoor, zoals iedereen kiest voor wat hem uiteindelijk onmiskenbaar goed doet voelen, elke keer dat hem de optie wordt aangereikt.

Echo is nog steeds daarbuiten, ergens voorbij de bomenlinie.

Ze geeft je alleen lang niet zo snel gelijk.

ChatGPT bereikte honderd miljoen maandelijks actieve gebruikers binnen twee maanden na de lancering in november 2022 — gemeld door Reuters, onder verwijzing naar een UBS-analyse die het de snelst groeiende consumenteninternet-app in de geschiedenis noemde. De cijfers over de adoptiesnelheid van radio, televisie en internet komen uit de veelverspreide vergelijkingsgrafiek van honderd miljoen gebruikers. OpenAI’s eigen weergave van de terugtrekking van GPT-4o vanwege sycophancy is rechtstreeks gepubliceerd op openai.com, in “Sycophancy in GPT-4o: What Happened and What We’re Doing About It,” 29 april 2025.