Er Is Iets Veranderd

Denk aan iemand die dertig of veertig jaar heeft gewerkt en met pensioen ging. Een grootouder. Een oudere buur. Iemand uit de generatie van je ouders.

Aan het einde van hun werkende leven — bezaten ze een huis? Gingen ze op vakantie? Hadden ze avonden vrij? Gingen ze met iets over met pensioen?

Denk nu aan je ouders op jouw leeftijd. Dezelfde vragen.

Kijk nu naar jezelf. Nu meteen. Vandaag.

Hoeveel bezit je?

Niet huren. Niet aflossen. Bezitten.

Hoe moe ben je — niet van vandaag, maar van de opeenstapeling ervan? Het soort moeheid dat in het weekend niet meer weggaat. Het soort dat nu een naam heeft: burn-out. Een woord dat een generatie geleden nauwelijks bestond, omdat wat het beschrijft een generatie geleden nauwelijks bestond.

Hoeveel vrije tijd heb je — en wanneer je die hebt, hoeveel daarvan is echt vrij? Of behoort ze aan herstel? Aan inhalen? Aan het lage gezoem van wat nog gedaan moet worden?

Hoe zien je volgende tien jaar eruit?

Niet de versie die je aan anderen vertelt. De versie waar je ’s nachts aan denkt. Ziet het eruit als vooruitgang? Als iets dat zich opbouwt naar iets toe? Of ziet het eruit als hetzelfde, herhaald — hetzelfde geld dat eruit gaat, hetzelfde terrein dat afgelegd moet worden, dezelfde afstand tussen waar je bent en waar je is verteld dat je nu zou zijn?

Drie generaties. Dezelfde afspraak — werk, en je leven zal van jou zijn.

Ergens tussen toen en nu is er iets veranderd. Het werk werd niet makkelijker. De uren werden niet korter. De productiviteit steeg. De technologie kwam. Alles werd sneller.

En toch.

Jouw grootouder bezat een huis op één inkomen. Jij huurt met twee. Jouw grootouder ging met pensioen. Jij weet niet zeker of jij dat zult doen. Jouw grootouder had de zondag. Jij hebt de zondagochtend, als er niets tussenkomt.

Niemand kondigde aan dat de afspraak veranderd was.

Het gebeurde gewoon.

De vraag is of het per ongeluk veranderde.